Σὲ κάθε συλλογὴ λαϊκῶν προφητειῶν ποὺ κυκλοφορεῖ σήμερα, ἔντυπη ἢ διαδικτυακή, θὰ βρεῖτε κάποια σελίδα ποὺ ἀποδίδεται στὸν «ἅγιο Μεθόδιο Πατάρων». Μιλᾷ γιὰ ἔθνη ποὺ θὰ ξεχυθοῦν, γιὰ βασιλιὰ ποὺ θὰ ξυπνήσει, γιὰ ἔσχατη μάχη καὶ γιὰ τὸ τέλος τῆς ἱστορίας. Τὸ κείμενο ὑπάρχει πράγματι, εἶναι ἀρχαῖο καὶ ἄσκησε τεράστια ἐπιρροή. Δὲν εἶναι ὅμως τοῦ ἁγίου Μεθοδίου. Γράφτηκε περὶ τὸ 690, στὰ συριακά, σχεδὸν τετρακόσια χρόνια μετὰ τὸ μαρτύριό του.

Τί εἶναι στ’ ἀλήθεια τὸ κείμενο

Ἡ ἐπιστήμη τὸ ὀνομάζει «Ἀποκάλυψη τοῦ Ψευδο-Μεθοδίου». Συντάχθηκε στὴ βόρεια Μεσοποταμία πρὸς τὸ τέλος τοῦ Ζ΄ αἰῶνος, στὰ χρόνια ποὺ οἱ ἀραβικὲς κατακτήσεις εἶχαν ἀποσπάσει ἀπὸ τὴ Ρωμαϊκὴ αὐτοκρατορία τὴ Συρία, τὴν Παλαιστίνη, τὴν Αἴγυπτο καὶ τὴ Μεσοποταμία, καὶ οἱ χριστιανικοὶ πληθυσμοὶ ζοῦσαν ὑπὸ φορολογικὴ πίεση καὶ μαζικὲς ἀποστασίες. Ὁ ἄγνωστος συγγραφέας ξεκινᾷ ἀπὸ τὸν Ἀδὰμ καὶ διατρέχει τὶς βασιλεῖες, φτάνει στὴν εἰσβολὴ τῶν «υἱῶν Ἰσμαήλ», τὴν ἑρμηνεύει ὡς παιδαγωγικὴ παραχώρηση τοῦ Θεοῦ γιὰ τὶς ἁμαρτίες τῶν χριστιανῶν, καὶ ὑπόσχεται ἀνατροπή: ἕνας βασιλιὰς τῶν Ρωμαίων θὰ ξυπνήσει σὰν ἄνθρωπος ποὺ συνέρχεται ἀπὸ κρασί, θὰ συντρίψει τοὺς κατακτητὲς καὶ θὰ ἀκολουθήσει περίοδος εἰρήνης. Ἔπειτα θὰ λυθοῦν τὰ ἔθνη τοῦ Γὼγ καὶ τοῦ Μαγώγ, θὰ φανεῖ ὁ Ἀντίχριστος, καὶ ὁ τελευταῖος αὐτοκράτορας θὰ ἀνέβει στὸν Γολγοθᾶ καὶ θὰ ἀποθέσει τὸ στέμμα του πάνω στὸν Σταυρό, παραδίδοντας τὴ βασιλεία στὸν Θεό.

Τὸ κείμενο μεταφράστηκε γρήγορα στὰ ἑλληνικὰ καὶ ἀπὸ ἐκεῖ στὰ λατινικὰ πρὶν ἀκόμη ἀπὸ τὰ μέσα τοῦ Η΄ αἰῶνος, καὶ ἔγινε ἕνα ἀπὸ τὰ πιὸ ἀντιγραμμένα ἀποκαλυπτικὰ ἔργα ὅλου τοῦ Μεσαίωνα, στὴν Ἀνατολὴ καὶ στὴ Δύση. Ἡ μορφὴ τοῦ «ἔσχατου αὐτοκράτορα» ποὺ γεννήθηκε ἐκεῖ ταξίδεψε ἐπὶ αἰῶνες, τροφοδότησε τὴ ρητορικὴ τῶν σταυροφοριῶν καὶ ἐπέζησε στὴν ἑλληνικὴ λαϊκὴ προφητολογία, στὸ ξανθὸ γένος καὶ στὸν μαρμαρωμένο βασιλιά.

Γιατὶ ἀποκλείεται νὰ εἶναι δικό του

Τὰ ἐπιχειρήματα δὲν εἶναι θεολογικὲς ἐκτιμήσεις ἀλλὰ στοιχεῖα. Ὁ ἅγιος Μεθόδιος μαρτύρησε περὶ τὸ 311, ἐπὶ τῶν τελευταίων διωγμῶν. Τὸ κείμενο περιγράφει τὴν ἀραβικὴ κατάκτηση, θεσμοὺς καὶ πραγματικότητες τοῦ Ζ΄ αἰῶνος, καὶ ἀπαντᾷ σὲ ἐρωτήματα ποὺ γεννήθηκαν ἀπὸ αὐτήν. Ἡ γλώσσα του εἶναι τὰ συριακά, ἐνῶ ὁ Μεθόδιος ἔγραφε ἑλληνικά, καὶ μάλιστα σὲ ὕφος πλατωνικοῦ διαλόγου ποὺ δὲν ἔχει καμία σχέση μὲ τὸ ἀποκαλυπτικὸ αὐτὸ ὕφος. Οὔτε ὁ Ἱερώνυμος, ποὺ μᾶς ἔδωσε τὸν κατάλογο τῶν ἔργων του, οὔτε καμία ἀρχαία μαρτυρία γνωρίζει τέτοιο ἔργο.

Μένει τὸ ἐρώτημα γιατὶ κάποιος ἐπέλεξε ἀκριβῶς αὐτὸ τὸ ὄνομα. Ἡ ψευδεπιγραφία ἦταν στὴν ἀρχαιότητα σχεδὸν λογοτεχνικὴ σύμβαση: ἕνα κείμενο ποὺ ἤθελε νὰ ἀκουστεῖ ἔμπαινε κάτω ἀπὸ τὴν αὐθεντία ἑνὸς παλαιοῦ ὀνόματος. Ὁ Μεθόδιος ἦταν ἐπίσκοπος καὶ μάρτυρας τῆς Λυκίας, ἀρκετὰ ἀρχαῖος ὥστε νὰ φαίνεται προφητικός, ἀρκετὰ γνωστὸς ὥστε τὸ ὄνομά του νὰ σημαίνει κάτι, καὶ κοντὰ γεωγραφικὰ στὸν χῶρο ὅπου τὸ κείμενο ταξίδεψε. Ἡ ἐπιλογὴ δὲν φανερώνει κατ’ ἀνάγκην δόλο· φανερώνει ἀνθρώπους σὲ καταστροφὴ ποὺ ζητοῦσαν παρηγοριὰ καὶ τὴν ἔντυσαν μὲ κῦρος.

Ἡ ὀρθόδοξη στάση

Ἡ Ἐκκλησία δὲν ἀρνεῖται τὴν προφητεία. Ἀρνεῖται τὸ χρονοδιάγραμμα. Ὁ ἴδιος ὁ Κύριος ἀπάντησε στὸ ἐρώτημα τῶν μαθητῶν μὲ τὸ «οὐχ ὑμῶν ἐστι γνῶναι χρόνους ἢ καιροὺς οὓς ὁ Πατὴρ ἔθετο ἐν τῇ ἰδίᾳ ἐξουσίᾳ» (Πράξ. α΄ 7), καὶ γιὰ τὴν ἡμέρα ἐκείνη εἶπε ὅτι δὲν τὴ γνωρίζει οὔτε οἱ ἄγγελοι (Ματθ. κδ΄ 36). Ὅ,τι μᾶς χρειάζεται γιὰ τὰ ἔσχατα εἶναι μέσα στὸ Σύμβολο τῆς Πίστεως καὶ στὴν Ἀποκάλυψη τοῦ Ἰωάννου, καὶ διαβάζεται μέσα στὴν Ἐκκλησία, ὄχι ὡς κώδικας πρὸς ἀποκρυπτογράφηση.

Τὸ πρόβλημα μὲ τὰ ψευδεπίγραφα δὲν εἶναι λοιπὸν ὅτι εἶναι παλαιά, ἀλλὰ ὅτι ζητοῦν πίστη στὸ ὄνομα καὶ ὄχι στὸ περιεχόμενο. Ὅταν ἕνας πιστὸς ἀνησυχεῖ γιὰ τὸ αὔριο ἐπειδὴ τὸ διάβασε σὲ φυλλάδιο ὑπογεγραμμένο ἀπὸ ἅγιο ποὺ δὲν τὸ ἔγραψε, ἡ ἀγωνία του εἶναι πραγματικὴ καὶ ἡ αἰτία της πλαστή. Ἡ σωστὴ ἀπάντηση δὲν εἶναι ὁ χλευασμὸς ἀλλὰ ἡ πληροφόρηση. Περισσότερα γιὰ τὸ πῶς ξεχωρίζει ἡ ὀρθόδοξη παράδοση τὴν προφητεία ἀπὸ τὴν προφητολογία, στὸ ἄρθρο Οἱ προφητεῖες στὴν ὀρθόδοξη παράδοση, καὶ γιὰ ἕνα συγγενὲς παράδειγμα σύγχρονης πλάνης, στὸ 666, τὸ barcode καὶ ἡ νηφάλια θέση.

Ὁ ἴδιος ὁ ἅγιος Μεθόδιος δὲν χρειάζεται τὴν ψεύτικη προφητεία γιὰ νὰ σταθεῖ. Ἄφησε ἔργο ποὺ σώζεται, τὸ Συμπόσιον τῶν δέκα παρθένων στὸ πρωτότυπο, μιὰ ἀπὸ τὶς πρῶτες μεγάλες ὑπερασπίσεις τῆς ἀναστάσεως τῶν σωμάτων, καὶ τὸ μαρτύριό του. Ἡ μνήμη του τιμᾶται στὶς 20 Ἰουνίου· ὁ βίος καὶ τὸ ἔργο του εἶναι στὸν Κόμβο.