Ο Ψαλμός 22 του Ψαλτηρίου, γνωστός από την έναρξή του «Κύριος ποιμαίνει με, καὶ οὐδέν με ὑστερήσει», είναι ένα από τα πιο αγαπημένα ποιητικά κείμενα της Αγίας Γραφής. Η Εκκλησία όμως τον αντιμετωπίζει όχι μόνον ως παρηγορητικό λόγο αλλά ως βαθιά χριστολογική προφητεία: ο Ποιμένας του ψαλμού δεν είναι άλλος από τον Χριστό, ο οποίος οδηγεί την ψυχή του πιστού από τον θάνατο στην αιώνια ζωή. Η τυπολογική ανάγνωση, που συναντάμε ήδη από τον Μέγα Αθανάσιο και τον Μέγα Βασίλειο, βλέπει σε κάθε στίχο μια εικόνα του σωτηριώδους έργου του Κυρίου.
Ο Ποιμένας που είναι ο Χριστός
Το «Κύριος ποιμαίνει με» δεν είναι απλώς μια περιγραφή της θείας φροντίδας. Ο ίδιος ο Χριστός, στο κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο, δηλώνει: «Ἐγώ εἰμι ὁ ποιμὴν ὁ καλός» (Ιω. 10,11). Ο Μέγας Αθανάσιος, στο Πρὸς Μαρκελλῖνον, σημειώνει ότι ο ψαλμός αυτός ψάλλεται εκ μέρους των εθνών που δέχονται το κήρυγμα και βλέπουν τον Χριστό ως αληθινόν Ποιμένα της ψυχής. Ο ποιμένας γνωρίζει τα πρόβατά του και τα καλεί ονομαστικά· έτσι και ο Χριστός γνωρίζει τον καθένα μας. Η λέξη «Κύριος» υποδεικνύει εξουσία και αγάπη: είναι ο Δεσπότης που γίνεται υπηρέτης για χάρη μας.
Η χλόη και το ύδωρ: το Λουτρό της αναγεννήσεως
«Εἰς τόπον χλόης, ἐκεῖ με κατεσκήνωσεν, ἐπὶ ὕδατος ἀναπαύσεως ἐξέθρεψέ με». Ο Μέγας Βασίλειος, στην ομιλία του στον ψαλμό, βλέπει στη χλόη την πνευματική τροφή του λόγου του Θεού, ενώ το ύδωρ της αναπαύσεως είναι το ύδωρ του Βαπτίσματος που αναπαύει την ψυχή από την αμαρτία. Στην αρχαία Εκκλησία, ο ψαλμός αυτός εψάλλετο από τους νεοφωτίστους αμέσως μετά την έξοδό τους από το βαπτιστήριο, για να δηλώσουν ότι ο Χριστός τους οδήγησε στην αληθινή ανάπαυση. Και σήμερα, κάθε φορά που ο πιστός μετέχει στη χάρη του Βαπτίσματος διά της μετανοίας, ο Χριστός τον «ποιμαίνει» εκ νέου σε αυτές τις ζωοδόχες πηγές.
Η ράβδος και η βακτηρία: ο Σταυρός και η παρηγοριά
Ο ποιμένας δεν απομακρύνει τη ράβδο και τη βακτηρία από τον δρόμο του προβάτου, ακόμη και όταν εκείνο περνά μέσα από «σκιὰν θανάτου». Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος ερμηνεύει τη ράβδο ως την ευαγγελική διδασκαλία που ελέγχει και κατευθύνει, ενώ η βακτηρία παραπέμπει στην παράκληση που στηρίζει. Η Εκκλησία όμως βλέπει σε αυτά τα δύο ξύλα έναν προφητικό τύπο του Σταυρού: το ένα ως όργανο διορθώσεως, το άλλο ως στήριγμα. «Ἡ ράβδος σου καὶ ἡ βακτηρία σου, αὗταί με παρεκάλεσαν»· ο Σταυρός γίνεται για τον πιστό το ασφαλές μέσον που διώχνει τον φόβο, γιατί μέσα από τον θάνατο αναδύεται η Ανάσταση.
Το τραπέζι, το έλαιο και ο οίκος: η πρόγευση της Βασιλείας
Στο δεύτερο μέρος του ψαλμού η εικόνα αλλάζει: «Ἡτοίμασας ἐνώπιόν μου τράπεζαν… ἐλίπανας ἐν ἐλαίῳ τὴν κεφαλήν μου, καὶ τὸ ποτήριόν σου μεθύσκον με ὡσεὶ κράτιστον». Ο Μέγας Αθανάσιος αναγνωρίζει στο τραπέζι το μυστικό δείπνο της Ευχαριστίας, όπου ο Χριστός προσφέρει τον εαυτό Του ως βρώση και πόση. Το έλαιο συμβολίζει το Άγιο Χρίσμα, τη σφραγίδα του Αγίου Πνεύματος, ενώ το ποτήριο είναι το ποτήριο της σωτηρίας, το Αίμα της Καινής Διαθήκης. Όλα αυτά ολοκληρώνονται με την οριστική κατοίκηση «εἰς οἶκον Κυρίου εἰς μακρότητα ἡμερῶν». Ο οίκος αυτός είναι η Εκκλησία, αλλά και ο ουράνιος οίκος της αιώνιας ζωής, όπου ο πιστός θα συμμετέχει αδιάκοπα στην τράπεζα της Βασιλείας. Έτσι ο Ψαλμός αποτελεί μια πρόγευση του εσχατολογικού γάμου του Αρνίου.
Κείμενο: Διαβάστε ολόκληρο το κείμενο (Ψαλμός 22) στον Ορθόδοξο Κόμβο: Ψαλμός 22