Ἅγιος Ἰωσὴφ ὁ Ἡσυχαστής

Ὁ Ἅγιος Ἰωσὴφ ὁ Ἡσυχαστὴς καὶ Σπηλαιώτης εἶναι ὁ πατέρας τῆς ἀναγεννήσεως τοῦ ἁγιορειτικοῦ μοναχισμοῦ στὸν 20ὸ αἰώνα. Ἔζησε σχεδὸν ὅλη του τὴ ζωὴ σὲ καλύβες καὶ σπηλιὲς τῆς ἐρήμου τοῦ Ἄθω, ἀλλὰ ἀπὸ τὴ συνοδεία του βγῆκαν οἱ γέροντες ποὺ ξαναγέμισαν μὲ μοναχοὺς ἕξι ἀπὸ τὶς μεγάλες μονὲς τοῦ Ὄρους καὶ ἵδρυσαν μοναστήρια σὲ ὅλο τὸν κόσμο.

Γεννήθηκε στὶς 12 Φεβρουαρίου 1897 στὶς Λεύκες τῆς Πάρου καὶ ὀνομάστηκε Φραγκίσκος. Ἦταν τὸ τρίτο ἀπὸ τὰ ἑπτὰ παιδιὰ τοῦ Γεωργίου καὶ τῆς Μαρίας Κόττη. Ὁ πατέρας του πέθανε νωρίς, καὶ τὴν οἰκογένεια τὴ στήριξε ἡ μητέρα του, γυναίκα βαθιᾶς πίστεως. Ὁ Φραγκίσκος τελείωσε μόνο τὴ δευτέρα τάξη τοῦ δημοτικοῦ. Γύρω στὰ δεκαέξι του χρόνια ἔφυγε γιὰ τὸν Πειραιᾶ, ὅπου ἐργάστηκε ὡς μικροπωλητής, καὶ ὑπηρέτησε τὴ θητεία του στὸ Πολεμικὸ Ναυτικό. Τότε ἄρχισε νὰ διαβάζει βίους ἁγίων. Ἡ ἀνάγνωση αὐτὴ ἄναψε μέσα του τὸν πόθο τῆς ἀσκήσεως, καὶ γιὰ ἕνα διάστημα ἀγρυπνοῦσε καὶ προσευχόταν στὶς σπηλιὲς τῆς Πεντέλης.

Τὸ 1921 ἔφτασε στὸ Ἅγιον Ὄρος, ἀναζητώντας γέροντα ποὺ θὰ τὸν δίδασκε τὴν ἡσυχαστικὴ ζωή. Ἐγκαταστάθηκε πρῶτα στὰ Κατουνάκια καὶ ἔμεινε γιὰ λίγο κοντὰ στὸν Ἅγιο Δανιὴλ τὸν Κατουνακιώτη, ἀπ’ ὅπου ἔφυγε μὲ τὴν εὐχή του γιὰ αὐστηρότερη ἄσκηση. Τὸ 1922, τὴν ἡμέρα τῆς Μεταμορφώσεως, γνώρισε τὸν π. Ἀρσένιο, μοναχὸ τῆς Μονῆς Σταυρονικήτα, ποὺ ἔγινε ὁ ἀχώριστος συνασκητής του γιὰ ὅλη τὴ ζωή. Τὸ 1924 οἱ δυὸ μαζὶ ἔγιναν ὑποτακτικοὶ δύο ἡλικιωμένων γερόντων, τῶν αὐταδέλφων Ἐφραὶμ καὶ Ἰωσήφ, στὴν Καλύβη τοῦ Εὐαγγελισμοῦ στὰ Κατουνάκια. Στὶς 31 Αὐγούστου 1925, σὲ ἡλικία εἴκοσι ὀκτὼ ἐτῶν, ἐκάρη μοναχὸς μὲ τὸ ὄνομα Ἰωσήφ, στὸ σπήλαιο τοῦ Ἁγίου Ἀθανασίου στὴ Βίγλα.

Τὸ 1928 ὁ Ἰωσὴφ καὶ ὁ Ἀρσένιος ἀποσύρθηκαν στὴν ἀκόμη πιὸ ἀπομονωμένη Σκήτη τοῦ Ἁγίου Βασιλείου. Ἐκεῖ ἔζησαν περίπου δέκα χρόνια μὲ αὐστηρὴ νηστεία, ὁλονύκτια ἀγρυπνία καὶ ἀδιάλειπτη νοερὰ προσευχή, καὶ ἄρχισαν νὰ μαζεύονται γύρω τους οἱ πρῶτοι ὑποτακτικοί. Τὸν Ἰανουάριο τοῦ 1938 ἡ συνοδεία μετακινήθηκε στὶς σπηλιὲς τῆς Μικρᾶς Ἁγίας Ἄννης, ὅπου ἔχτισαν ἕνα μικρὸ ἐκκλησάκι τοῦ Τιμίου Προδρόμου. Ἀπὸ αὐτὲς τὶς σπηλιὲς ὀνομάστηκε «Σπηλαιώτης».

Τὸ πρόγραμμα τῆς συνοδείας ἦταν αὐτὸ τῆς ἀρχαίας ἡσυχαστικῆς παραδόσεως: ἡ ἡμέρα γιὰ τὴ σιωπηλὴ ἐργασία καὶ τὴν ἀνάπαυση, ἡ νύχτα ὁλόκληρη γιὰ τὴν προσευχὴ τοῦ «Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, ἐλέησόν με», καὶ ὅλα μέσα στὴν ὑπακοὴ στὸν γέροντα. Ὁ Ἅγιος Ἰωσὴφ ἦταν αὐστηρὸς πρῶτα μὲ τὸν ἑαυτό του. Μὲ τοὺς ὑποτακτικούς του ἦταν ἀπαιτητικὸς ἀλλὰ γεμάτος πατρικὴ ἀγάπη, καὶ τοὺς δίδασκε ὅτι χωρὶς ταπείνωση καμία ἄσκηση δὲν ὠφελεῖ. Ἔτσι ἐπανέφερε στὴν πράξη τὴ διδασκαλία τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ καὶ τῶν νηπτικῶν Πατέρων (δεῖτε Ὁ ἡσυχασμός).

Τὸ 1953 ἡ συνοδεία ἐγκαταστάθηκε στὴ Νέα Σκήτη, στὴν Καλύβη τοῦ Εὐαγγελισμοῦ τῆς Θεοτόκου. Ἐκεῖ ὁ Ἅγιος Ἰωσὴφ πέρασε τὰ τελευταῖα του χρόνια. Κατὰ τὴ μαρτυρία τῶν ὑποτακτικῶν του, ἕναν μήνα πρὶν ἀπὸ τὸ τέλος του γνώριζε ἤδη τὴν ἡμέρα τῆς κοιμήσεώς του. Στὶς 14 Αὐγούστου 1959 συμμετεῖχε στὴν ἀγρυπνία τῆς Κοιμήσεως τῆς Θεοτόκου καὶ κοινώνησε. Τὸ πρωὶ τῆς 15ης Αὐγούστου, μόλις τελείωσε ἡ ἀκολουθία, ἐκοιμήθη εἰρηνικά.

Ἀπὸ τὴ συνοδεία του προῆλθαν, μεταξὺ ἄλλων, ὁ γέροντας Ἐφραὶμ ὁ Φιλοθεΐτης, ποὺ ἀργότερα ἵδρυσε περισσότερα ἀπὸ δεκαεννέα μοναστήρια στὶς Ἡνωμένες Πολιτεῖες καὶ στὸν Καναδᾶ, ὁ γέροντας Ἰωσὴφ ὁ Βατοπαιδινός, ὁ γέροντας Χαράλαμπος ὁ Διονυσιάτης, ὁ γέροντας Ἐφραὶμ ὁ Κατουνακιώτης καὶ ὁ σαρκικός του ἀδελφὸς Ἀθανάσιος. Μέσα ἀπὸ αὐτοὺς ἀναζωογονήθηκαν οἱ μονὲς Φιλοθέου, Καρακάλλου, Ξηροποτάμου, Κωνσταμονίτου, Διονυσίου καὶ Βατοπαιδίου, ποὺ εἶχαν περιπέσει σὲ μαρασμό (δεῖτε Ὁ μοναχισμὸς στὸ Ἅγιον Ὄρος).

Ἡ διδασκαλία του σώζεται κυρίως στὶς ἐπιστολές του, ποὺ ἐξέδωσε ἡ Μονὴ Φιλοθέου μὲ τὸν τίτλο «Ἔκφρασις μοναχικῆς ἐμπειρίας». Εἶναι ἕνα ἀπὸ τὰ πιὸ διαβασμένα νηπτικὰ κείμενα τῆς ἐποχῆς μας, γραμμένο γιὰ μοναχοὺς ἀλλὰ καὶ γιὰ λαϊκοὺς ποὺ ἀγωνίζονται νὰ προσευχηθοῦν μέσα στὸν κόσμο.

Στὶς 20 Ὀκτωβρίου 2019 ὁ Οἰκουμενικὸς Πατριάρχης Βαρθολομαῖος ἀνήγγειλε στὶς Καρυὲς τὴν ἁγιοκατάταξή του, καὶ στὶς 9 Μαρτίου 2020 ἡ Ἁγία καὶ Ἱερὰ Σύνοδος τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου τὸν συμπεριέλαβε ἐπίσημα στὸ ἁγιολόγιο τῆς Ἐκκλησίας. Ἡ μνήμη του ἑορτάζεται στὶς 16 Αὐγούστου, τὴν ἑπομένη τῆς Κοιμήσεως τῆς Θεοτόκου. Ἡ τιμία κάρα του φυλάσσεται στὴ Μονὴ τοῦ Ἁγίου Ἀντωνίου στὴν Ἀριζόνα, καὶ ἄλλα λείψανά του στὶς μονὲς Φιλοθέου, Βατοπαιδίου καὶ Διονυσίου.