Μητρόπολη Μυστρᾶ (Ἅγιος Δημήτριος)

Ἡ Μητρόπολη τοῦ Μυστρᾶ, ἀφιερωμένη στὸν ἅγιο Δημήτριο, εἶναι ὁ ἀρχαιότερος σωζόμενος ναὸς τῆς βυζαντινῆς καστροπολιτείας καὶ ὑπῆρξε ἡ ἕδρα τοῦ μητροπολίτη Λακεδαιμονίας.

Ἱστορία

Ὁ ναὸς κτίστηκε περὶ τὸ 1270 καὶ ὁλοκληρώθηκε στὴ διακόσμησή του γύρω στὸ 1291–1292, ἐπὶ μητροπολίτη Νικηφόρου, ὅπως μαρτυρεῖ ἐπιγραφὴ στὸν ναό. Ὡς καθεδρικὸς ναὸς τῆς πρωτεύουσας τοῦ Δεσποτάτου τοῦ Μορέως ὑπῆρξε γιὰ αἰῶνες τὸ λειτουργικὸ κέντρο τοῦ Μυστρᾶ. Στὸ μαρμάρινο δάπεδό του σώζεται πλάκα μὲ λαξευμένο τὸν δικέφαλο ἀετὸ τοῦ Βυζαντίου, ποὺ ἡ παράδοση συνδέει μὲ τὸν τόπο ὅπου ἀναγορεύθηκε αὐτοκράτορας ὁ Κωνσταντῖνος ΙΑ΄ Παλαιολόγος, ὁ τελευταῖος βασιλεὺς τῶν Ρωμαίων.

Ἀρχιτεκτονική

Ἡ Μητρόπολη εἶναι κτίσμα δύο διαδοχικῶν συλλήψεων: στὴν κατώτερη στάθμη διατηρεῖ τὸν τύπο τῆς τρίκλιτης βασιλικῆς, ἐνῷ σὲ μεταγενέστερη ἐπέμβαση ἡ ἀνωδομή της μετατράπηκε σὲ σταυροειδῆ ἐγγεγραμμένο μὲ ὑπερῷα καὶ πέντε τρούλους. Ἔτσι ὁ ἐπισκέπτης βλέπει κάτω μιὰ βασιλικὴ καὶ ψηλὰ ἕναν τρουλαῖο ναό — ἕναν ἀρχιτεκτονικὸ συμβιβασμὸ ποὺ ἀποτυπώνει τὴ μετάβαση ἀπὸ τὶς παλαιὲς πρὸς τὶς νεότερες τάσεις τῆς ὑστεροβυζαντινῆς ναοδομίας.

Τοιχογραφίες

Ὁ ζωγραφικὸς διάκοσμος ἀνήκει σὲ περισσότερες ἀπὸ μία φάσεις καὶ καλύπτει τὸ διάστημα ἀπὸ τὰ τέλη τοῦ 13ου ὣς τὸν 14ο αἰώνα. Στὰ πλάγια κλίτη σώζονται κύκλοι μὲ σκηνὲς ἀπὸ τὸ μαρτύριο τοῦ ἁγίου Δημητρίου καὶ τὸ δωδεκάορτο, ἐνῷ στοὺς τρούλους καὶ τὰ ὑπερῷα ἁπλώνονται μορφὲς ἀγγέλων, προφητῶν καὶ ἱεραρχῶν. Ἡ συνύπαρξη παλαιότερων, αὐστηρότερων συνθέσεων μὲ νεότερες, πλαστικότερες μορφὲς καθιστᾶ τὸν ναὸ πολύτιμο τεκμήριο τῆς ἐξέλιξης τῆς παλαιολόγειας τέχνης.

Σημασία

Ὡς ὁ πρῶτος μεγάλος ναὸς τοῦ Μυστρᾶ καὶ ἕδρα τῆς μητροπόλεως, ὁ Ἅγιος Δημήτριος σφράγισε τὴ λειτουργικὴ καὶ καλλιτεχνικὴ ζωὴ τῆς καστροπολιτείας. Ἡ σύνδεσή του μὲ τὴν ἀναγόρευση τοῦ Κωνσταντίνου Παλαιολόγου τὸν φορτίζει καὶ μὲ ἰσχυρὸ ἱστορικὸ συμβολισμό. Σήμερα ὁ Μυστρᾶς, μαζὶ μὲ τὴ Μητρόπολή του, εἶναι ἐγγεγραμμένος στὸν κατάλογο Μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιᾶς τῆς UNESCO.