Μονὴ Τζβάρι

Ἡ μονὴ Τζβάρι —τὸ ὄνομα σημαίνει «Σταυρός»— στέκει στὴν κορυφὴ ἑνὸς βραχώδους λόφου πάνω ἀπ’ τὴ Μτσχέτα καὶ θεωρεῖται τὸ τελειότερο δεῖγμα τοῦ πρώιμου γεωργιανοῦ τετράκογχου ναοῦ, πρότυπο γιὰ ὅλη τὴ μεταγενέστερη ἀρχιτεκτονική.

Ἱστορία

Ἡ παράδοση συνδέει τὴ θέση μὲ τὴν ἁγία Νίνα, τὴν ἰσαπόστολο φωτίστρια τῆς Γεωργίας, ποὺ λέγεται ὅτι ἔστησε ἐδῶ ἕναν μεγάλο ξύλινο σταυρὸ στὶς ἀρχὲς τοῦ 4ου αἰῶνος, σημαδεύοντας τὴν ἐπικράτηση τοῦ Χριστιανισμοῦ στὴ χώρα. Πάνω ἀπ’ αὐτὸν τὸν τόπο προσκυνήματος κτίστηκε ὁ σημερινὸς ναὸς γύρω στὸ 586–605, ἐπὶ τῶν ἡγεμόνων τῆς Ἰβηρίας. Σήμερα λειτουργεῖ ὡς ναὸς καὶ περιλαμβάνεται στὴν Παγκόσμια Κληρονομιὰ τῆς UNESCO, μαζὶ μὲ τὰ ὑπόλοιπα Ἱστορικὰ Μνημεῖα τῆς Μτσχέτα.

Ἀρχιτεκτονική

Ὁ ναὸς ἀνήκει στὸν λεγόμενο «τετράκογχο» τύπο: ἕνας κεντρικὸς χῶρος καλυπτόμενος ἀπὸ τροῦλο, γύρω ἀπ’ τὸν ὁποῖο ἀνοίγονται σταυροειδῶς τέσσερις ἡμικυκλικὲς κόγχες, ἐνῷ στὶς γωνίες παρεμβάλλονται μικρότεροι χῶροι. Ἔτσι τὸ ἐσωτερικὸ καὶ ὁ ἐξωτερικὸς ὄγκος συμπίπτουν σὲ μιὰ καθαρή, λιτὴ σύνθεση ἀπὸ λαξευτὸ λίθο, ὅπου ὁ σταυρὸς γίνεται καὶ τὸ ἴδιο τὸ σχῆμα τοῦ κτηρίου. Ἡ λύση αὐτὴ ἀποδείχθηκε τόσο ἐπιτυχημένη ὥστε ἀντιγράφηκε σὲ πλῆθος γεωργιανῶν καὶ ἀρμενικῶν ναῶν τοὺς ἑπόμενους αἰῶνες.

Σημασία

Τὸ Τζβάρι εἶναι ἕνα ἀπ’ τὰ ἀρχαιότερα σωζόμενα μνημεῖα τοῦ γεωργιανοῦ Χριστιανισμοῦ καὶ ὁρόσημο τῆς ἀρχιτεκτονικῆς ἱστορίας τοῦ Καυκάσου. Δεμένο μὲ τὴ μνήμη τῆς ἁγίας Νίνας καὶ μὲ τὴν πρώτη ἀνύψωση τοῦ Σταυροῦ στὴ Γεωργία, ἐξακολουθεῖ νὰ δεσπόζει πνευματικὰ καὶ ὀπτικὰ πάνω ἀπ’ τὴν ἱερὴ πόλη τῆς Μτσχέτα, ἀκριβῶς ἀπέναντι ἀπ’ τὸν καθεδρικὸ Σβετιτσχοβέλι.