Ἀθηναγόρας ὁ Ἀθηναῖος, ὁ Φιλόσοφος καὶ Ἀπολογητής

Βίος

Ὁ Ἀθηναγόρας ἤκμασε κατὰ τὸ δεύτερον ἥμισυ τοῦ β΄ αἰῶνος. Χαρακτηρίζει ἑαυτὸν «Ἀθηναῖον, φιλόσοφον καὶ Χριστιανόν», ἐγνώρισε δὲ κατὰ βάθος τὴν ἑλληνικὴν παιδείαν, τὴν ποίησιν καὶ τὴν φιλοσοφίαν, τὰς ὁποίας ἔθεσεν ἐν συνεχείᾳ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς πίστεως. Ἐλάχιστα εἶναι γνωστὰ διὰ τὸν βίον του· μεταγενεστέρα παράδοσις τὸν συνδέει μὲ τὴν κατηχητικὴν σχολὴν τῆς Ἀλεξανδρείας, τοῦτο ὅμως παραμένει ἀβέβαιον.

Διδασκαλία

Δύο ἔργα του σώζονται. Ἡ «Πρεσβεία περὶ Χριστιανῶν» (περὶ τὸ 177), ἀπευθυνομένη πρὸς τοὺς αὐτοκράτορας Μᾶρκον Αὐρήλιον καὶ Κόμμοδον, ἀνασκευάζει τὰς τρεῖς συκοφαντικὰς κατηγορίας κατὰ τῶν Χριστιανῶν — τὴν ἀθεΐαν, τὰ θυέστεια δεῖπνα καὶ τὰς ἀθεμίτους μίξεις — καὶ ἀποδεικνύει ὅτι οἱ Χριστιανοὶ δὲν εἶναι ἄθεοι, ἀλλὰ προσκυνηταὶ τοῦ ἑνὸς ἀληθινοῦ Θεοῦ, Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ Ἁγίου Πνεύματος. Τὸ «Περὶ ἀναστάσεως νεκρῶν» ὑπερασπίζεται μὲ φιλοσοφικὰ ἐπιχειρήματα τὴν λογικότητα τοῦ δόγματος τῆς ἀναστάσεως τῶν σωμάτων.

Σημασία

Ἀποτελεῖ ἓν ἐκ τῶν ὡριμωτέρων δειγμάτων τῆς χριστιανικῆς ἀπολογητικῆς τοῦ β΄ αἰῶνος, συνδυάζων φιλοσοφικὴν παιδείαν, ρητορικὴν δεινότητα καὶ θεολογικὴν ἀκρίβειαν. Ἡ διατύπωσίς του περὶ τῆς ἑνότητος καὶ τῆς διακρίσεως Πατρός, Υἱοῦ καὶ Πνεύματος προετοιμάζει τὴν μεταγενεστέραν τριαδολογικὴν ὁρολογίαν τῆς Ἐκκλησίας.

Τὸ κείμενον

Στὸ πρωτότυπον: Τὰ ἔργα τοῦ Ἀθηναγόρου — ἡ «Πρεσβεία περὶ Χριστιανῶν» καὶ τὸ «Περὶ ἀναστάσεως νεκρῶν», εἰς τὴν ἀρχαίαν ἑλληνικήν, μὲ περίληψιν εἰς ἕκαστον.