Ο αστερίσκος ανήκει στα ιερά σκεύη της Θείας Λειτουργίας και συνδέεται άμεσα με την Προσκομιδή. Πρόκειται για μικρό μεταλλικό κατασκεύασμα δύο σταυρωμένων τόξων που καταλήγουν σε ένα κεντρικό σημείο, σχηματίζοντας ένα αστέρι. Η μορφή του δεν είναι τυχαία· παραπέμπει ευθέως στον αστέρα που οδήγησε τους Μάγους στο σπήλαιο της Βηθλεέμ και στάθηκε πάνω από τον Χριστό.
Η χρήση στην Προσκομιδή
Κατά την ακολουθία της Προσκομιδής, ο ιερέας ετοιμάζει τον Αμνό και τις μερίδες στο δισκάριο. Πριν καλύψει το δισκάριο με τον αέρα, τοποθετεί τον αστερίσκο πάνω από τον Αμνό. Ο σκοπός του είναι πρακτικός: να μην αγγίζει το κάλυμμα τα ιερά δώρα. Ταυτόχρονα όμως έχει βαθύτερο λειτουργικό νόημα: σηματοδοτεί την παρουσία του Χριστού ως του νεογεννηθέντος Βασιλέως, πάνω στον οποίο στάθηκε ο αστέρας. Κατά τη στιγμή της τοποθέτησης, ο ιερέας ψάλλει ή λέγει το σχετικό χωρίο: «Καὶ ἰδοὺ ὁ ἀστὴρ, ὃν εἶδον ἐν τῇ ἀνατολῇ, προῆγεν αὐτούς, ἕως ἐλθὼν ἔστη ἐπάνω οὗ ἦν τὸ Παιδίον» (Ματθ. 2,9).
Ο συμβολισμός
Ο αστερίσκος συμπυκνώνει τη χριστολογική προτύπωση της Γεννήσεως. Το δισκάριο γίνεται εικόνα του σπηλαίου και της φάτνης, ο Αμνός ο Χριστός, και ο αστερίσκος ο ουράνιος αστήρ. Αυτή η συμβολική ανάγνωση δεν είναι μεταγενέστερη προσθήκη, αλλά ανήκει στη βυζαντινή λειτουργική ερμηνεία, όπως μαρτυρείται ήδη από τους πρώτους ερμηνευτές της Θείας Λειτουργίας. Ο αστερίσκος καθιστά ορατή την αλήθεια ότι η Θεία Λειτουργία δεν είναι ανάμνηση μόνον του Πάθους, αλλά ολόκληρης της θείας Οικονομίας — από την Ενανθρώπηση έως την Ανάσταση.
Θέση στη λειτουργική τάξη
Ο αστερίσκος αφαιρείται κατά τη Μεγάλη Είσοδο, όταν ο ιερέας αποθέτει τα Τίμια Δώρα στην Αγία Τράπεζα. Η αφαίρεσή του σημειώνει την ολοκλήρωση της προτυπώσεως και την είσοδο στο μυστήριο της αναίμακτης θυσίας. Το σκεύος αυτό, αν και μικρό, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς η ορθόδοξη λατρεία ενσωματώνει τη βιβλική διήγηση σε λειτουργική πράξη και θεολογική θεωρία.
Πνευματική υπόμνηση
Για τον πιστό, ο αστερίσκος παραμένει μια αφανής αλλά διαρκής υπόμνηση ότι ο Θεός οδηγεί τον άνθρωπο με σημεία και δρόμους που υπερβαίνουν την ανθρώπινη λογική. Όπως οι Μάγοι ακολούθησαν το αστέρι και έφτασαν στην προσκύνηση του Χριστού, έτσι και ο πιστός καλείται να αναζητά και να ακολουθεί το φως της θείας χάριτος, που καταλήγει στη συνάντηση με τον Χριστό μέσα στο μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας.