Η απεικόνιση των Αποστόλων Πέτρου και Παύλου να ασπάζονται αλλήλους ανήκει στις πλέον διαδεδομένες και θεολογικά πυκνές συνθέσεις της ορθόδοξης εικονογραφίας. Δεν πρόκειται για απλή αφήγηση ενός ιστορικού γεγονότος, αλλά για μία λειτουργική διατύπωση της ενότητας που χαρίζει το Πνεύμα στην Εκκλησία διά του Χριστού.
Η εικονογραφική καταγωγή
Η σκηνή του ασπασμού εμφανίζεται ήδη από την πρώιμη βυζαντινή περίοδο, συχνά σε φορητές εικόνες και νωπογραφίες, και συνδέεται με την παράδοση της συναντήσεως των δύο αποστόλων στη Ρώμη. Ο Πέτρος και ο Παύλος απεικονίζονται συνήθως κατ’ ενώπιον ή σε προτομή, να κρατούν από κοινού ομοίωμα εκκλησίας ή τον σταυρό, ενώ τα ειλητάρια που κρατούν δηλώνουν την αποστολική κήρυξή τους. Η σύνθεση αποκρυσταλλώνει μία ζωντανή μαρτυρία της συνειδήσεως της Εκκλησίας: οι δύο κορυφαίοι, ο ένας της περιτομής και ο άλλος των εθνών, παραδίδουν την ενιαία πίστη.
Το θεολογικό νόημα του ασπασμού
Ο ασπασμός στην εικόνα δεν είναι συναισθηματικός χαιρετισμός· είναι εικονογράφηση του εκκλησιαστικού φιλήματος της ειρήνης, που ανταλλάσσεται στη Θεία Λειτουργία πριν από το Σύμβολο της Πίστεως. Η εναγκαλισμός των Πέτρου και Παύλου προτυπώνει την ενότητα των τοπικών Εκκλησιών, ιδίως εκείνης της Ρώμης και της Ανατολής. Ο Απόστολος Παύλος στην προς Γαλάτας επιστολή (2,11-14) αναφέρει την αντιπαράθεσή του με τον Πέτρο στην Αντιόχεια, αλλά η πατερική παράδοση —με κορυφαίο τον Άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο— τονίζει ότι επρόκειτο για οικονομία και ποιμαντική διαφωνία, η οποία λύθηκε μέσα στην αγάπη. Η εικόνα κηρύσσει ότι η συμφιλίωση δεν είναι κατόρθωμα ανθρώπινο, αλλά καρπός του Αγίου Πνεύματος.
Πρότυπα ενότητας και αποστολικής διακονίας
Παρά τις αντίθετες αφετηρίες, την ιδιοσυγκρασία και τη διακονία τους, οι δύο απόστολοι συγκροτούν εν Χριστώ ένα αδιαίρετο «ζεύγος» κορυφαίων. Στην εικόνα κρατούν μαζί τον οίκο της Εκκλησίας, υποδηλώνοντας ότι η οικοδομή της σωτηρίας είναι μία και ανήκει στον Κύριο. Το απολυτίκιο της εορτής τους αποκαλεί «πρωτοθρόνους» και «οικουμενικούς διδασκάλους», συνδέοντας αχωρίστως τα πρόσωπά τους στην κοινή πρεσβεία υπέρ της οικουμένης. Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, στο εγκώμιό του προς τους δύο αποστόλους, θαυμάζει ότι εκείνοι που πριν ήσαν «εχθροί και πολέμιοι» τώρα αποτελούν την ακλόνητη θεμέλιο της πίστεως.
Διαχρονική κλήση σε εκκλησιαστική συμφιλίωση
Σε εποχές πληγωμένες από διαιρέσεις και ανθρώπινες αντιπαλότητες, η εικόνα του ασπασμού λειτουργεί ως προφητική υπόμνηση. Η Εκκλησία δεν συγκροτείται από όμοιους, αλλά από μέλη που αγκαλιάζονται μέσα στη χάρη. Ο ασπασμός του Πέτρου και του Παύλου καλεί τον κάθε πιστό και κάθε κοινότητα να υπερβεί την αυτοδικαίωση και να ζήσει την ενότητα ως άσκηση αγάπης, ακολουθώντας το πρότυπο των κορυφαίων που ο Χριστός ένωσε διά του Σταυρού και της Αναστάσεώς Του.